ديگر ، استقرار سيستم ارتباطى قوى و حضور برخى از عناصر سرشناس شيعه در ميان امام عسكرى عليه السّلام از يك سو و شيعيان آن حضرت از سوى ديگر بود . چگونگى پيدايش اختلاف در ميان شيعيان پس از رحلت حضرت عسكرى عليه السّلام در كتابهاى « المقالات و الفرق » و « فرق الشيعة » نوبختى به تفصيل گزارش شده است . شيخ مفيد گزارش نوبختى را با تلخيص و اضافاتى نقل و نقد كرده است . اشعرى از پانزده فرقه نام مىبرد كه هر يك اعتقاد خاصى دربارهء جانشينى امام عسكرى عليه السّلام را دنبال كردند ؛ چنان كه شمارى در امامت امام يازدهم نيز دچار ترديد شدند ، چرا كه گمان مىكردند فرزندى از ايشان باقى نمانده است ، بنابراين ، در امامت خود آن بزرگوار هم ترديد كردند . نوبختى ابتدا از چهار فرقه نام برده اما در ضمن تشريح تك تك آنها ، از سيزده فرقه ياد كرده است . شيخ مفيد به نقل از نوبختى ، چهارده فرقه را نام برده است . « 1 » شيخ ديدگاههاى اصلى اين فرقه‌ها را - كه ذيلا به جمع‌بندى آنها خواهيم پرداخت - نقل كرده و با استناد به روايات و استدلالهاى كلامى ، به نقد آنها پرداخته است . « 2 » در مقام جمع‌بندى فرقه‌هاى مزبور ، مىتوان گفت كه آنها از لحاظ اصولى ، به پنج گروه به ترتيب زير تقسيم مىشوند : 1 - كسانى كه رحلت امام عسكرى عليه السّلام را باور نداشته و او را به عنوان « مهدى آل محمد عليهم السّلام » زنده مىدانند و به نام « واقفه » ؛ يعنى كسانى كه بر امام عسكرى توقف كرده‌اند ، شناخته مىشوند . « 3 » 2 - كسانى كه پس از رحلت امام عسكرى عليه السّلام به برادر آن حضرت جعفر بن على الهادى گرويده و به دليل آن كه فرزند امام عسكرى عليه السّلام را نديده بودند ، به امامت جعفر ملقب به كذاب گردن نهادند كه دسته‌اى از آنان وى را به جانشين امام يازدهم و دسته‌اى ديگر او را به عنوان امام يازدهم مىشناختند : به اينها « جعفريه » مىگفتند . 3 - عده‌اى كه پس از انكار امامت حضرت عسكرى عليه السّلام به امامت اولين فرزند

--> ( 1 ) . نك : المقالات و الفرق ، ص 102 - 116 ؛ فرق الشيعة ، ص 96 - 112 ؛ الفصول المختاره ، صص 258 - 266 ( 2 ) . الغيبه ، طوسى ، صص 130 - 135 ( 3 ) . نك : كمال الدين ، ص 40